Fon Payı [1020]

Fon Payı (1020), 1 Ocak 2004 tarihinden önce Gelir Vergisi ve Kurumlar Vergisi tutarları üzerinden ek mali yükümlülük olarak hesaplanan, kamu fonlarına aktarılmak üzere tahsil edilen ve günümüzde Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ile Vergi Dairesi Otomasyon Projesi (VEDOP) sisteminde mülga/arşiv statüsünde yer alan resmi vergi türü kodudur.

Türkiye’de vergi mevzuatının sadeleştirilmesi amacıyla yürürlüğe giren reform kanunlarıyla ilga edilen bu mali yükümlülük, güncel vergilendirme dönemlerinde uygulanmaz. Ancak geçmiş takvim yıllarına ait ödenmemiş tahakkuklar, eski dönem incelemeleri veya miras intikalleri sebebiyle mükelleflerin e-Devlet ve İnteraktif Vergi Dairesi borç dökümlerinde 1020 vergi kodu ile karşılaşılması mümkündür.

Fon Payı Nedir ve Yasal Dayanağı

• Yasal Temel: 3380 sayılı Kanun, 3418 sayılı Kanun (özellikle 39. madde), 4842 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun (37. madde), 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun.
• Hukuki Niteliği: Gelir ve Kurumlar Vergisi matrahı veya hesaplanan vergisi üzerinden nispi oranda tahsil edilen kamusal fon payı / ek mali yükümlülük.
• Yürürlük Durumu: Mülga (Yürürlükten kaldırılmıştır). 4842 sayılı Kanun ile 01.01.2004 tarihinden geçerli olmak üzere ilga edilmiş olup yeni dönem kazançları için tahakkuk ettirilmez.

Fon Payının Tarihsel Gelişimi ve Uygulama Mantığı

1980’li ve 1990’lı yıllarda kamu bütçesi dışındaki stratejik kalkınma, savunma ve sosyal dayanışma projelerini finanse etmek amacıyla çok sayıda özel fon kurulmuştur. Bu fonların gelir ihtiyacını karşılamak üzere vergi sistemi üzerinden “Fon Payı” adı altında ek kesintiler ihdas edilmiştir.

1. Kapsam ve Hesaplama Sistemi (1986–2003 Dönemi)

Fon payı, mükelleflerin doğrudan beyan ettikleri ya da adlarına stopaj yoluyla kesilen gelir ve kurumlar vergisi tutarlarına eklenerek tahsil edilmekteydi:

• Yıllık Beyannameler: Gelir ve Kurumlar Vergisi beyannamelerinde hesaplanan vergi tutarı üzerinden genel olarak %10 oranında fon payı hesaplanırdı.
• Tevkifatlar (Stopaj): Ücret ödemeleri, serbest meslek kazançları, kira ödemeleri ve faiz/mevduat gelirleri üzerinden kesilen gelir vergisi stopajına ek %10 fon payı kesintisi uygulanırdı.
• Fon Aktarımı: Toplanan tutarlar Savunma Sanayii Destekleme Fonu, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu ile Çıraklık Mesleki ve Teknik Eğitimi Geliştirme Fonu gibi bütçe dışı hesaplara aktarılırdı.

2. 4842 Sayılı Kanun ve 2004 Reformu

Vergi sisteminde tarife karmaşasına yol açan, efektif vergi yükünü artıran ve fonların bütçe birliği ilkesini zedelemesi nedeniyle mali reform sürecinde fon payı tasfiye edilmiştir:

• 24.04.2003 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 4842 sayılı Kanun’un 37. maddesi ile fon payı uygulamasına 01.01.2004 tarihi itibarıyla son verilmiştir.
• Fon payları kaldırılarak doğrudan gelir ve kurumlar vergisi oranları ile gelir vergisi dilimleri yeniden düzenlenmiş, vergi oranlarının şeffaf ve tek bir kalem halinde gösterilmesi sağlanmıştır.

VEDOP ve Dijital Vergi Dairesinde 1020 Kodlu Borç Neden Görünür?

Yeni vergilendirme dönemlerinde fon payı hesaplanmamasına karşın, mükelleflerin vergi dairesi kayıtlarında 1020 kodlu borçla karşılaşmasının 4 temel nedeni bulunur:

1. 2004 Öncesi Dönemlere Ait Ödenmemiş Tahakkuklar

01.01.2004 tarihinden önceki vergilendirme dönemlerine ilişkin verilen yıllık gelir, kurumlar veya muhtasar beyannameler üzerinden tahakkuk etmiş ancak vadesinde ödenmemiş fon payı asılları ve bunlara işletilen gecikme zamları sistemde açık borç olarak kalabilir.

2. Eski Dönem İncelemeleri ve Takdir Komisyonu Kararları

Zamanaşımı süresi içinde takdir komisyonuna sevk edilmiş veya vergi incelemesine başlanmış 2003 ve öncesi dönemler için sonradan tarh edilen ek, re’sen veya ikmalen vergilerle birlikte fon payı tahakkuku da oluşturulmuş olabilir.

3. Miras İntikalleri ve Eski Şirket Ortaklıkları

Vefat eden muristen kalan vergi borçları mirasçılara intikal ettiğinde ya da tasfiyesi tamamlanmamış eski adi ortaklık veya limited şirket ortaklıkları sorgulandığında 1020 kodlu geçmiş dönem borçları yeni muhatapların e-Devlet ekranlarına yansıyabilir.

4. Yapılandırma İhlalleri ve Sistem Aktarımları

Geçmiş yıllarda çıkarılan kamu alacaklarının yapılandırılmasına dair kanunlar (7440, 7326, 7256 vb.) kapsamında taksitlendirilen ancak taksit ihlali nedeniyle bozulan dosyalarda, eski borç asılları ve faizleri orijinal vergi kodu olan 1020 üzerinden yeniden canlanır.

Fon Payında Zamanaşımı Hükümleri ve Mükellef Hakları

1020 kodlu borçların çok büyük bir bölümü 20 yıldan daha eski dönemlere aittir. Bu nedenle karşılaşılan borçlarda ilk kontrol edilmesi gereken unsur zamanaşımıdır.

1. Tahakkuk Zamanaşımı (VUK m. 114)

Vergi alacağının doğduğu takvim yılını takip eden yılın başından başlayarak 5 yıl içinde tarh ve tebliğ edilmeyen vergiler zamanaşımına uğrar. Örneğin 2003 yılına ait bir fon payının en geç 31.12.2008 tarihine kadar mükellefe tarh ve tebliğ edilmiş olması gerekir.

2. Tahsil Zamanaşımı (6183 S.K. m. 102)

Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden takvim yılı başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar.

3. Zamanaşımını Kesen ve Sıfırlayan Haller (6183 S.K. m. 103)

Aşağıdaki işlemler gerçekleştiğinde 5 yıllık tahsil zamanaşımı süresi kesilir ve ertesi takvim yılı başından itibaren 5 yıllık süre baştan başlar:

• Borçluya ödeme emri tebliğ edilmesi,
• Borçlunun mal bildiriminde bulunması,
• Borçlunun banka hesabına, aracına veya taşınmazına fiilen haciz tatbik edilmesi,
• Borca karşılık kısmi (cüzi) ödeme yapılması,
• Yapılandırma başvurusu yapılması veya teminat gösterilmesi.

4. Zamanaşımı Def’i ve Terkin Talebi

Eğer son 5 takvim yılı içinde zamanaşımını kesen hiçbir hukuki işlem tesis edilmemişse, amme alacağı kendiliğinden hükümsüz hale gelir. Ancak VEDOP sistemi zamanaşımına uğrayan borçları otomatik olarak silmeyebilir. Mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine zamanaşımı def’i içeren bir düzeltme/terkin dilekçesi vermesi gerekir.

Anayasa Mahkemesi İptal Kararı ve Geçmiş Fon Payı İadeleri

4842 sayılı Kanun yürürlüğe girdiğinde, 2003 yılına ilişkin geçici 1. maddede tevkif suretiyle ödenen fon paylarının beyanname üzerinden mahsup ve iade edilemeyeceğine dair bir kısıtlama getirilmişti.

• Anayasa Mahkemesi Kararı: Anayasa Mahkemesi, 20.03.2008 tarihli ve E:2004/94, K:2008/83 sayılı kararıyla söz konusu “mahsup ve iade edilemez” ibaresini Anayasa’nın eşitlik ve mülkiyet hakkı ilkelerine aykırı bularak iptal etmiştir.
• 13 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Sirküleri: Maliye Bakanlığı, iptal kararı sonrasında yayımladığı sirküler ile 2003 yılında kesinti yoluyla fazladan ödenen ve mahsup imkanı bulamayan fon paylarının mükelleflere nakden veya mahsuben iade edilmesinin usul ve esaslarını belirlemiştir.

Fon Payı ile Diğer Fon Kesintilerinin Karşılaştırması

Mali terminolojide yer alan farklı fon kesintileri sıklıkla 1020 kodlu mülga fon payı ile karıştırılmaktadır:

1020 Fon Payı Borcuyla Karşılaşıldığında İzlenmesi Gereken Adımlar

Dijital Vergi Dairesi, e-Devlet veya banka hesabına uygulanan e-haciz bildirimi üzerinden 1020 kodlu borç tespit edildiğinde şu adımlar takip edilmelidir:

1. Borcun Dönemini ve Tarh Tarihini Belirleyin

İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden “Borç Bilgileri Detayı” ekranına girilerek 1020 kodlu borcun hangi vergilendirme dönemine (yıl/ay), hangi ana vergiye (gelir vergisi, kurumlar vergisi, muhtasar stopajı) ve hangi tahakkuk fişine dayandığı belirlenmelidir.

2. Zamanaşımı Kesme İşlemlerini Sorgulayın

Vergi dairesi tarh dosyasından mükellefe geçmişte 6183 sayılı Kanun kapsamında usulüne uygun bir ödeme emri tebliğ edilip edilmediği, herhangi bir mal haczi konulup konulmadığı ve son 5 yılda hesaptan tahsilat yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

3. Düzeltme ve Terkin Dilekçesi Verin

Borcun tahsil zamanaşımına uğradığı tespit edilirse, 213 sayılı VUK’un 116-126. maddeleri ile 6183 sayılı Kanun’un 102. maddesi dayanak gösterilerek vergi dairesine yazılı dilekçe ile başvurulmalı, kaydın terkin edilmesi ve varsa banka e-haciz blokajının kaldırılması talep edilmelidir.

4. Dava Açma Hakkınızı Kullanın

Vergi dairesi zamanaşımı talebini reddeder veya zamanaşımına uğramış borç için yeni bir ödeme emri tebliğ ederse, tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde yetkili Vergi Mahkemesi nezdinde iptal davası açılabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Bağlantılar ve Rehberler

• Kaldırılan Vergi Artıkları [9099]
• Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu Kesintisi [0061]
• Mülga Maden Fonu [0060]
• Mülga Kooperatifçilik Tanıtma ve Eğitim Fonu [0062]
• Eğitime Katkı Payı [1042]
• Özel İşlem Vergisi [1043]
• Gecikme Faizi [1084]
• Tüm Vergi Türleri ve Kodları Listesi