5736 Sayılı Kanun Uyarınca Geç Ödeme Zammı [1053]

5736 Sayılı Kanun Uyarınca Geç Ödeme Zammı (1053), 2008 yılında yürürlüğe giren 5736 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılan veya uzlaşılan kamu alacaklarının (vergi, ecrimisil, harç vb.) taksit vadelerinde ödenmemesi sebebiyle uygulanan fer’i amme alacaklarının Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) ve Vergi Dairesi Otomasyon Projesi (VEDOP) sisteminde takip edildiği resmi vergi türü kodudur.

Türkiye’de geçmiş dönem kamu borçlarının ve Hazine taşınmazı ecrimisil alacaklarının tasfiyesi amacıyla uygulanan 5736 sayılı Kanun taksitlendirmelerinde, borcun vadesinde ödenmemesi durumunda 1053 vergi kodu ile geç ödeme zammı tahakkuk ettirilmiştir. Günümüzde yeni bir yapılandırma başvurusu bulunmasa da mükelleflerin e-Devlet ve Dijital Vergi Dairesi borç dökümlerinde veya banka hesaplarına uygulanan e-hacizlerde bu kodla karşılaşılabilmektedir.

5736 Sayılı Kanun Uyarınca Geç Ödeme Zammı Nedir ve Yasal Dayanağı

• Yasal Temel: 20.02.2008 tarihli ve 5736 sayılı Bazı Kamu Alacaklarının Uzlaşma Usulü ile Tahsili Hakkında Kanun, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (özellikle 51 ve 102. maddeler) ile 213 sayılı Vergi Usul Kanunu.
• Hukuki Niteliği: Bir ana vergi veya idari para cezası aslı değildir. 5736 sayılı Kanun’a göre taksitlendirilen amme alacağının vadesinde ödenmemesi sebebiyle doğan fer’i (ikincil) bir mali yaptırım ve gecikme zammıdır.
• Yürürlük Durumu: Özel ve dönemsel bir kanun uygulamasıdır. 5736 sayılı Kanun’un başvuru süresi geçmiş olmakla birlikte, o dönemde yapılan taksitlendirmelerden kalan bakiye borçlar ve bunlara bağlı geç ödeme zamları arşiv/takip statüsünde tahsil edilmeye devam etmektedir.

5736 Sayılı Kanunun Kapsamı ve Geç Ödeme Zammının Doğuşu

5736 sayılı Kanun, özellikle vergi yargısındaki ihtilaflı dosyaları sonlandırmak ve Hazine taşınmazlarını kullanan kişilerin birikmiş ecrimisil borçlarını tahsil etmek amacıyla çıkarılmıştır:

1. Uzlaşma ve Taksitlendirme Mekanizması

Kanun kapsamında borçlulara; vergi asılları, fon payları, gecikme faizleri ve 9153 kodlu Hazine taşınmazı ecrimisil alacakları için peşin ödeme veya taksitli ödeme seçenekleri sunulmuştur. Borç asılları korunurken fer’i alacaklar TEFE/ÜFE oranlarıyla yeniden hesaplanmıştır.

2. Taksitlerin Gecikmesi ve 1053 Kodunun İşletilmesi

Taksitlendirme planına bağlanan borçların taksit vadelerinde eksik ödenmesi ya da hiç ödenmemesi halinde:

• Taksit tutarına, ödenmesi gereken son günden fiili ödeme tarihine kadar geçen her ay ve kesri için 6183 sayılı Kanun’un 51. maddesinde belirlenen gecikme zammı oranında geç ödeme zammı hesaplanmıştır.
• Bu zam tutarları vergi dairesi otomasyonunda ana borçtan ayrı olarak 1053 kodu altında kaydedilmiştir.

VEDOP ve e-Devlet Sisteminde 1053 Kodlu Borç Neden Görünür?

Güncel bir vergi borcu olmamasına rağmen mükelleflerin karşısına 1053 kodlu borcun çıkmasının başlıca sebepleri şunlardır:

1. 2008–2010 Dönemi Taksit İhlalleri

5736 sayılı Kanun’dan yararlanan ancak taksit planını tamamlayamayan borçluların ödenmemiş taksitlerine işletilen geç ödeme zamları sistemde açık dosya olarak kalmış olabilir.

2. Hazine Taşınmazı Ecrimisil Borçları (9153 Kodu Bağlantısı)

Milli Emlak veya Hazine taşınmazı işgalleri nedeniyle adlarına ecrimisil tahakkuk eden ve 5736 sayılı Kanun ile uzlaşmaya varan mükelleflerin taksit aksatmaları bu kodla takip edilir.

3. Miras İntikali ve Eski Ortaklık Sorumlulukları

Vefat eden kişilerin geçmiş yıllara ait yapılandırma ihlalleri mirasçılarına intikal ettiğinde, mirasçılar e-Devlet sisteminde ilk kez 1053 koduyla karşılaşabilir.

4. Sonraki Yapılandırma Kanunlarına Aktarım Sorunları

6111, 6736, 7143, 7326 veya 7440 sayılı kanunlarla yeniden yapılandırılmayan ya da bu kanunlarda taksitleri bozulan eski 5736 dosyaları orijinal 1053 koduna geri dönmektedir.

1053 Borçlarında Tahsil Zamanaşımı ve Mükellefin Korunması

1053 kodlu geç ödeme zamları 2008 yılı ve sonrasındaki dönemlere dayandığından, bu borçların hukuki geçerliliği değerlendirilirken tahsil zamanaşımı hükümleri belirleyicidir.

1. 5 Yıllık Tahsil Zamanaşımı Kuralı (6183 S.K. m. 102)

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 102. maddesi gereğince, amme alacağı vadesinin rastladığı takvim yılını takip eden yılın başından itibaren 5 yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar.

2. Zamanaşımını Kesen ve Süreyi Sıfırlayan İşlemler (6183 S.K. m. 103)

Aşağıdaki durumların varlığı halinde 5 yıllık zamanaşımı süresi kesilir ve takip eden takvim yılı başından itibaren yeniden başlar:

• Borçluya 6183 sayılı Kanun’a uygun ödeme emri tebliğ edilmesi,
• Borçlunun banka hesaplarına e-haciz konulması, tapu veya araç kaydına haciz tatbiki,
• Borçlu tarafından mal bildiriminde bulunulması,
• Borca karşılık kısmi ödeme (cüzi ödeme) yapılması,
• Yeni bir yapılandırma başvurusu veya taksitlendirme talebi verilmesi.

3. Zamanaşımı Def’i ve Terkin Süreci

Son 5 takvim yılı boyunca yukarıda sayılan zamanaşımını kesen hiçbir işlem yapılmamışsa, borç zamanaşımına uğramıştır. Ancak vergi daireleri bu borçları sistemden otomatik olarak silmeyebilir. Mükellefin zamanaşımı def’ini ileri sürerek vergi dairesine terkin ve e-haczin kaldırılması dilekçesi vermesi gerekir.

Sahadaki Kritik Gri Alanlar ve Sık Yapılan Yanılgılar

1. Cüzi Ödeme Yapma Tuzağı

Mükelleflerin en sık yaptığı hata, vergi dairesinde başka bir işlem yaparken veya e-haczi kaldırmak amacıyla 1053 kodlu zamanaşımına uğramış borca karşılık 5 TL ya da 10 TL gibi sembolik bir ödeme yapmalarıdır. 6183 sayılı Kanun m. 103/3 gereğince, borca mahsuben yapılan en küçük ödeme dahi zamanaşımını keser ve 5 yıllık süreyi baştan başlatır. Zamanaşımına uğramış borçlar için ödeme yapılmadan önce mutlaka dosya incelenmelidir.

2. 1053 Geç Ödeme Zammının 1084 ve 1086 Kodlarıyla Karıştırılması

Mükellefler geç ödeme zammı ile gecikme faizini sıklıkla karıştırır:

• 1084 Gecikme Faizi: 213 sayılı VUK m. 112 gereğince, ikmalen veya re’sen tarh edilen vergilerde normal vade ile tarhiyat tarihi arasındaki süre için uygulanır.
• 1086 Gecikme Zammı: 6183 sayılı Kanun m. 51 uyarınca tahakkuk etmiş amme alacaklarının vadesinden sonra ödenmemesi halinde uygulanan genel zamdır.
• 1053 Geç Ödeme Zammı: Yalnızca 5736 sayılı Kanun kapsamında yapılandırılan taksitlerin gecikmesi durumunda uygulanan özel kodlu zamdır.

Muhasebe Kaydı ve Ticari Kazanç Etkisi (KKEG)

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 41/1-6 maddesi ve 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 11/1-d maddesi uyarınca; amme alacaklarına uygulanan gecikme zamları, faizler ve cezalar kanunen kabul edilmeyen gider (KKEG) niteliğindedir.

• Muhasebe Hesabı: Ödenen 1053 kodlu geç ödeme zamları 689 - Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar (KKEG) hesabına borç kaydedilir.
• Vergi Matrahı: Yıl sonu Kurumlar Vergisi veya Gelir Vergisi Beyannamesinde KKEG satırına ilave edilerek ticari kazançtan indirilmesi engellenir.

1053 Borcuyla Karşılaşıldığında İzlenmesi Gereken Adımlar

1. Borcun Detayını ve Dosyasını İnceleyin: Dijital Vergi Dairesi üzerinden 1053 kodlu borcun hangi ana taksite (vergi mi, ecrimisil mi) dayandığını ve vade tarihini tespit edin.
2. Son 5 Yılın Takip İşlemlerini Denetleyin: İlgili vergi dairesinden dosya hareketlerini isteyerek son 5 yıl içinde tebliğ edilmiş geçerli bir ödeme emri veya fiili haciz olup olmadığını kontrol edin.
3. Zamanaşımı Dilekçesi Sunun: Kesici işlem bulunmuyorsa, 6183 sayılı Kanun m. 102 uyarınca borcun zamanaşımına uğradığını belirterek terkin edilmesini talep edin.
4. Yargı Yoluna Başvurun: Zamanaşımına uğramış borç için yeni bir ödeme emri tebliğ edilirse veya haksız e-haciz tatbik edilirse, 30 gün içinde yetkili Vergi Mahkemesi nezdinde dava açarak yürütmenin durdurulmasını talep edin.

Sıkça Sorulan Sorular

İlgili Bağlantılar ve Rehberler

• 5736 Sayılı Kanun Uyarınca Tahsil Edilecek Ecrimisil Gelirleri [9153]
• Vergi Barışı Geç Ödeme Zammı [1051]
• Vergi Barışı Tefe Tutarı [1050]
• 5335 Sayılı Kanuna Göre Hazine Alacağına Dönüşen Tohumluk Kredilerine Ait Geç Ödeme Zammı [1052]
• Gecikme Faizi [1084]
• Kaldırılan Vergi Artıkları [9099]
• Tüm Vergi Türleri ve Kodları Listesi