Gümrük Vergisi [9013]
| Vergi türü bilgisi | |
|---|---|
| Vergi adı | Gümrük Vergisi |
| Vergi kodu | 9013 |
Gümrük Vergisi (9013), Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren veya çıkan eşyanın serbest dolaşıma girişi ve ithalatı sırasında 4458 sayılı Gümrük Kanunu uyarınca tahsil edilen mali yükümlülüktür.
Türkiye’de 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve İthalat Rejimi Kararları kapsamında düzenlenen bu dolaylı vergi, yerli üretimi koruma ve kamu geliri sağlama işlevini üstlenir. İthalat işlemlerinde gümrük idarelerince tahakkuk ettirilen gümrük vergileri; süresinde ödenmeme, ek tahakkuk, denetim farkları veya idari para cezaları neticesinde kesinleşip amme alacağına dönüştüğünde Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) otomasyonunda 9013 vergi kodu ile takip edilir ve tahsil edilir.
Gümrük Vergisi Nedir ve Yasal Dayanağı
- Yasal Temel: 4458 sayılı Gümrük Kanunu, her yıl güncellenen İthalat Rejimi Kararı, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu (VUK) ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK).
- Hukuki Niteliği: Dolaylı bir tüketim ve dış ticaret vergisidir. İthal eşyasının serbest dolaşıma girişinde bir defaya mahsus olmak üzere gümrük kıymeti (CIF bedeli) üzerinden nispi (ad valorem) veya maktu olarak hesaplanır.
- Yürürlük Durumu: Aktif ve yürürlüktedir. Türkiye’ye ithal edilen tüm ticari ve şahsi eşyalarda temel dış ticaret vergisi olarak uygulanır.
Kimler Mükelleftir? (Kapsam ve İstisnalar)
Gümrük mevzuatında vergi mükellefi “gümrük yükümlüsü” olarak tanımlanır:
- Asıl Mükellef (Yükümlü): Eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesine getiren, kendi adına gümrük beyannamesi veren veya adına beyanname verilen gerçek ve tüzel kişiler (ithalatçılar).
- Gümrük Temsilcileri ve Sorumlular: Dolaylı temsilci sıfatıyla hareket eden gümrük müşavirleri ile basitleştirilmiş usulde taşımacılık yapan hızlı kargo ve posta operatörleri, mevzuatta öngörülen kusur ve usulsüzlük hallerinde vergi ve cezalardan müştereken ve müteselsilen sorumlu tutulabilir.
Muafiyet ve İstisnalar
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 167. maddesi ve ilgili mevzuat uyarınca aşağıdaki durumlarda gümrük vergisi muafiyeti uygulanır:
- Yolcu Beraberi Eşya: 15 yaşından büyük yolcular için 430 Avro, 15 yaşından küçük yolcular için 150 Avro değerini aşmayan kişisel ve hediyelik eşyalar.
- Yatırım Teşvik Belgeli İthalat: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından onaylanan Yatırım Teşvik Belgesi kapsamındaki makine ve teçhizat ithalatı.
- Dahilde İşleme Rejimi (DİR): İhraç edilecek nihai ürünün üretiminde hammadde veya ara malı olarak kullanılmak üzere şartlı muafiyet kapsamında ithal edilen girdiler.
- Diplomatik ve Kamu Muafiyetleri: Yabancı temsilciliklerin resmi kullanımına mahsus eşyalar, kamu yararına çalışan dernek ve vakıflara bağışlanan eğitim, sağlık ve bilimsel araştırma ekipmanları ile engellilerin kullanımına özgü araç-gereçler.
- Basılı Yayınlar: Bireysel kullanım amacıyla posta yoluyla gelen ve değeri 150 Avro’yu aşmayan kitap ve benzeri basılı yayınlar.
Matrah ve Hesaplama Mantığı
Gümrük vergisinin hesaplanmasında esas alınan değer “Gümrük Kıymeti”dir.
1. Gümrük Kıymetinin (Matrahın) Tespiti
4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 23 ila 31. maddeleri uyarınca ithal eşyasının gümrük kıymeti, esas olarak Satış Bedeli (İşlem Değeri) yöntemine dayanır:
$$\text{Gümrük Kıymeti (CIF)} = \text{Fatura Bedeli (FOB/FCA)} + \text{Uluslararası Nakliye (Navlun)} + \text{Sigorta Bedeli} + \text{İlgili Diğer Giderler}$$
Matraha ayrıca (varsa) ithalatçı tarafından ödenen lisans, royalti ücretleri, aracılık komisyonları ve Türkiye sınırına kadar yapılan taşıma-yükleme masrafları eklenir.
2. Uygulanan Vergi Oranları
Gümrük vergisi oranları, eşyanın 12 haneli GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) koduna ve menşe ülkesine göre İthalat Rejimi Kararı ekli listelerinde belirlenir:
- Avrupa Birliği (AB) ve EFTA Menşeli Eşyalar: A.TR Dolaşım Belgesi kapsamında sanayi ürünlerinde %0 gümrük vergisi uygulanır.
- Serbest Ticaret Anlaşması (STA) İmzalanan Ülkeler: Tercihli tarife hükümleri kapsamında indirimli veya sıfır oran uygulanır.
- Diğer Ülkeler (Üçüncü Ülkeler): İthalat Rejimi Kararı’nda ilgili GTİP için belirlenen genel oranlar geçerlidir.
- İlave Gümrük Vergisi (İGV): Yerli üreticiyi korumak amacıyla Cumhurbaşkanı Kararları ile belirlenen GTİP’lere gümrük vergisine ek olarak İGV tahakkuk ettirilir.
3. Örnek Hesaplama
Aşağıdaki tabloda, üçüncü bir ülkeden 10.000 USD (güncel kur karşılığı 350.000 TL) CIF bedeliyle ithal edilen ve %10 Gümrük Vergisi ile %20 KDV’ye tabi olan bir ticari ürünün ithalat maliyet dökümü gösterilmiştir:
| Hesaplama Kalemi | Tutar (TL) | Açıklama |
|---|---|---|
| Gümrük Kıymeti (CIF Bedeli) | 350.000 TL | Eşya Bedeli + Navlun + Sigorta |
| Gümrük Vergisi (%10) [9013] | 35.000 TL | 350.000 TL × %10 |
| İthalatta KDV Matrahı | 390.000 TL | CIF Bedel + Gümrük Vergisi + 5.000 TL Ardiye/Liman Masrafı |
| İthalatta Tahsil Edilen KDV (%20) | 78.000 TL | 390.000 TL × %20 |
| Gümrük İdaresinde Ödenen Toplam Vergi | 113.000 TL | 35.000 TL (GV) + 78.000 TL (KDV) |
4. Cezai Yaptırımlar
- Gümrük Para Cezası (Madde 234): Beyan edilen gümrük kıymeti ile denetim sonucu tespit edilen gerçek kıymet arasında fark bulunması halinde, eksik alınan vergi tutarının yanı sıra vergi farkının 3 katı tutarında gümrük para cezası kesilir.
- Gecikme Zammı: Süresinde ödenmeyen gümrük vergisi borçlarına 6183 sayılı Kanun’un 51. maddesi uyarınca aylık gecikme zammı işletilir.
- Kaçakçılık Fiilleri: Eşyanın gümrük işlemlerine tabi tutulmaksızın ülkeye sokulması durumunda 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca hapis cezası ve eşyaya el koyma (müsadere) yaptırımları uygulanır.
Beyan ve Ödeme Süreci (Ne Zaman ve Nasıl Ödenir?)
- Beyanname Türü: Ticari ithalat işlemlerinde gümrük müşavirleri veya doğrudan yetkili ithalatçılar tarafından BİLGE (Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri) sistemi üzerinden elektronik Gümrük Beyannamesi tescil edilir. Hızlı kargo ve posta işlemlerinde ise taşıyıcı operatörler Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) düzenler.
- Tahakkuk ve Vade: Eşyanın muayene ve kabul işlemlerinin tamamlanmasıyla gümrük vergileri tahakkuk eder. Vergiler ödenmeden veya mevzuatın izin verdiği hallerde teminata bağlanmadan eşyanın gümrüklü sahadan çıkışına izin verilmez.
- Ödeme Kanalları:
- Gümrük İdaresinde: Ticaret Bakanlığı E-Ödeme sistemi, Gümrük Saymanlık vezneleri veya anlaşmalı bankaların gümrük tahsilat protokolleri.
- Vergi Dairesinde (9013 Kodu ile): Gümrük idaresince tahakkuk ettirilip vadesinde ödenmeyen veya sonradan yapılan denetimlerle kesinleşip vergi dairesine intikal eden amme alacakları; Gelir İdaresi Başkanlığı Dijital Vergi Dairesi, vergi dairesi vezneleri ve anlaşmalı bankalardan 9013 vergi türü kodu seçilerek ödenir.
Sıkça Sorulan Sorular
Dijital Vergi Dairesi borç sorgulamasında 9013 Gümrük Vergisi borcu neden görünür?
İthalat işlemleri sırasında gümrük idarelerince tarh edilen ancak süresinde ödenmeyen gümrük vergileri, ek tahakkuk kararları veya denetim sonrası kesinleşen amme alacakları 6183 sayılı Kanun kapsamında cebren tahsil edilmek üzere vergi dairelerine aktarılır. Vergi dairesi sisteminde bu alacaklar 9013 kodu altında kayıt altına alınır ve takip edilir.
Gümrük vergisi ile ithalatta tahsil edilen KDV ve ÖTV arasındaki ilişki nedir?
Gümrük vergisi, eşyanın safi CIF bedeli üzerinden hesaplanan birincil ithalat vergisidir. İthalatta tahsil edilen KDV ve ÖTV'nin matrahı hesaplanırken gümrük vergisi, navlun, sigorta ve liman masrafları matraha dahil edilir. Yani gümrük vergisi, ithalattaki KDV matrahının bir unsurunu oluşturur.
Gümrük vergisinde ek tarhiyat ve ceza kararlarına karşı uzlaşma veya itiraz hakkı var mıdır?
Yükümlüler, kendilerine tebliğ edilen ek tahakkuk ve para cezalarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bir üst gümrük idaresine (Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü) itiraz edebilir veya aynı süre içinde Gümrük Uzlaşma Komisyonlarına uzlaşma başvurusunda bulunabilir.
İlgili Hesaplayıcılar ve Rehberler
Önemli uyarı
Bu sitede yer alan içerikler siteyi dolu gösterme amacıyla eklenmiş, doğruluğu ve güncelliği teyit edilmemiştir. Herhangi bir konuda danışmanlık vasfı taşımamakta ve tavsiye sunmamaktadır. Bu bilgiler kullanılarak alınan kararlardan doğabilecek herhangi bir sonuçtan sorumluluk kabul edilmez. Kesin ve güncel bilgiler için yetkili mercilere veya uzman danışmanlara başvurmanız gerekir.