Kaç Çeşit Vergi Vardır? (Türk Vergi Sisteminde Vergi Türleri)

Türk Vergi Sistemi’nde uygulanan vergiler; verginin konusu, ekonomik kaynağı ve tahsil edilme yöntemine göre temel olarak üç ana grupta (Gelir, Harcama ve Servet) sınıflandırılır.

Ayrıca vergiler ödeme biçimlerine göre doğrudan ve dolaylı vergiler, uygulayan idareye göre ise merkezi bütçe ve mahalli idare (belediye) vergileri olarak ayrılmaktadır.

1. Konularına Göre Vergi Çeşitleri

Türkiye’deki vergiler ekonomik kaynağına göre şu 3 grupta toplanır:

A. Gelir Üzerinden Alınan Vergiler

Kişilerin ve şirketlerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri safi kazançlar üzerinden alınır:

• Gelir Vergisi [0001]: Gerçek kişilerin ticari, zirai, serbest meslek, ücret, kira (GMSİ) ve menkul kıymet gelirlerinden artan oranlı tarifeyle alınır.
• Kurumlar Vergisi [0010]: Sermaye şirketleri (A.Ş., Ltd. Şti.), kooperatifler ve iktisadi kamu kuruluşlarının kazançları üzerinden genel %25 oranında alınır.

B. Harcama (Gider) Üzerinden Alınan Vergiler

Mal ve hizmetlerin satın alınması, tüketimi veya el değiştirmesi sırasında tahsil edilen dolaylı vergilerdir:

• Katma Değer Vergisi (KDV): %1, %10 ve %20 oranlarında uygulanan genel tüketim vergisi.
• Özel Tüketim Vergisi (ÖTV): Akaryakıt, otomotiv, tütün, alkol ve lüks elektronik eşyalardan alınan tek aşamalı vergi.
• Özel İletişim Vergisi (ÖİV): Mobil telefon görüşmeleri ve internet aboneliklerinden alınan vergi.
• Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV): Bankacılık ve sigortacılık işlemlerinden kesilen vergi.
• Damga Vergisi: Resmi sözleşmeler ve beyannameler üzerinden alınan maktu veya nispi vergi.
• Gümrük Vergisi: İthal edilen mallardan alınan vergi.
• Harçlar: Tapu, pasaport, yargı ve noterlik gibi kamu hizmetleri karşılığında tahsil edilen bedeller.

C. Servet ve Servet Transferi Üzerinden Alınan Vergiler

Kişilerin sahip olduğu mal varlığı veya bu varlıkların karşılıksız el değiştirmesi üzerinden tahsil edilir:

• Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV): Araç sahiplerinden her yıl Ocak ve Temmuz aylarında alınan vergi.
• Emlak Vergisi: Bina ve araziler için belediyelere ödenen yıllık vergi.
• Veraset ve İntikal Vergisi: Miras veya karşılıksız (hibe, çekiliş) intikal eden mallar üzerinden alınan vergi.
• Değerli Konut Vergisi: Belirli lüks konut eşiklerini aşan taşınmazlar için uygulanan vergi.

2. Doğrudan ve Dolaylı Vergiler

• Doğrudan Vergiler: Vergi yükünün doğrudan mükellefin kendi cebinden çıktığı ve başkasına devredilemediği vergilerdir (Gelir Vergisi, Kurumlar Vergisi, MTV, Emlak Vergisi).
• Dolaylı Vergiler: Fiyatın içine dahil edilerek son tüketiciye yansıtılan vergilerdir (KDV, ÖTV, ÖİV, Gümrük Vergisi). Türkiye’de bütçe gelirlerinin yaklaşık üçte ikisi dolaylı vergilerden oluşmaktadır.

3. Merkezi ve Mahalli İdare Vergileri

• Merkezi Yönetim Vergileri: Gelir İdaresi Başkanlığı (Hazine ve Maliye Bakanlığı) tarafından toplanan ulusal vergiler (Gelir V., Kurumlar V., KDV, ÖTV vb.).
• Mahalli İdare (Belediye) Vergileri: 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu uyarınca yerel belediyelerce tahsil edilen vergiler (Emlak Vergisi, Çevre Temizlik Vergisi, İlan ve Reklam Vergisi, Eğlence Vergisi).

İlgili Bağlantılar

• 400+ Kalem Tüm Vergi Türleri ve Kodları Listesi
• ÖTV Nedir?
• KDV Nedir?
• Vergi Dilimleri ve Oranları